10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 183 Cevapları MEB Yayınları

Bu sayfa, ses dalgalarının yayılma özelliklerini anlamak ve rezonans olayını gözlemlemek amacıyla tasarlanmıştır. Öğrencilerden ses dalgalarının katı, sıvı ve gaz ortamlarda nasıl yayıldığını anlamaları ve bu durumu örneklerle açıklamaları beklenmektedir.

Ses Dalgalarının Yayılması

Ses dalgaları, mekanik dalgalar arasında yer alır ve yayılabilmesi için bir ortama ihtiyaç duyar. Öğrencilerin, ses dalgalarının üç farklı ortamda nasıl yayıldığını göstermek için şu örnekleri düşünebilirler:

• Katı Ortam: Sesin bir metal çubuğun içinden geçmesi. Çubuk titreştiğinde ses dalgaları iletilir.
• Sıvı Ortam: Su altında sesin yayılması. Su altında bir cisim ses çıkardığında, bu ses dalgaları suyun içinde yayılır.
• Gaz Ortam: Havadaki ses. Örneğin, bir kişinin bağırması, ses dalgalarının havada yayılmasına neden olur.

Ses Dalgalarının Boşlukta Yayılmaması

Ses dalgalarının boşlukta yayılamadığını göstermek için bir örnek de şudur: Uzayda ses duyulmaz çünkü boşlukta (vakumda) maddesel bir ortam yoktur. Bu yüzden ses dalgaları, maddesel ortam olmadan yayılmaz.

Rezonans Deneyinin Amacı

Bu etkinlikte, rezonans olayını gözlemlemek amacıyla iki diyapazon kullanılacaktır. Rezonans, bir cismin doğal frekansı ile aynı frekansta bir kuvvet uygulandığında titreşim genliğinin artmasıdır. Bu, ses dalgalarının yayılmasını anlamak için önemli bir deneydir.

Gerekli Malzemeler:

• 2 adet özdeş diyapazon
• Diyapazon tokmağı

Deney Aşamaları:

1. Diyapazonlardan birini masa üzerine yerleştirip tokmakla hafifçe vurun ve çıkan sesi dinleyin.
2. İki diyapazonu yan yana ama temas etmeyecek şekilde yerleştirin ve birine tokmakla hafifçe vurun.
3. Vurduğunuz diyapazonun çatalını elinizle tutarak ses çıkarmasını engelleyin ve diğer diyapazondan ses çıkıp çıkmadığını gözlemleyin.

Değerlendirme Sorusu:

Diyapazonlardan birine vurulduğunda diğerinin ses dalgalarını yaymasını nasıl açıklarsınız?

Cevap: İlk diyapazon titreştiğinde hava moleküllerini titreştirir ve bu titreşimler ikinci diyapazona ulaşır. Eğer bu titreşimler ikinci diyapazonun doğal frekansı ile eşleşirse, rezonans oluşur ve ikinci diyapazon da titreşerek ses yaymaya başlar. İlk diyapazon durdurulsa bile ikinci diyapazon bir süre daha titreşmeye devam eder.